Onderzoekers hebben met behulp van AI de functie achterhaald van inscripties op een bijna 2.000 jaar oude steen in het Romeins Museum in Heerlen. Het gaat om een strategiespel. Dankzij kunstmatige intelligentie zijn zelfs de spelregels achterhaald.

Het nut van de in Heerlen gevonden steen was jarenlang een mysterie. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht en Universiteit Leiden hebben nu ontdekt dat de steen deel uitmaakte van een strategiespel. Het gaat om een rechthoekige kalksteen uit een Franse groeve met vier schuine en rechte lijnen. De Romeinen gebruikten hierbij pionnen van glas, bot of aardewerk. Ze probeerden om de beurt elkaars pionnen te blokkeren. Wie dit het snelst deed, was de winnaar. “We zien slijtage op de lijnen van de steen, precies op de plek waar je je pion zou schuiven”, zegt Walter Crist, archeoloog bij de Universiteit Leiden en gespecialiseerd in oude spellen. “Het uiterlijk van de steen in combinatie met de slijtage doet erg denken aan een spel.” Restauratie-atelier Restaura in Heerlen maakte gedetailleerde 3D-scans om de gebruikssporen te bestuderen. Op de scans is te zien waar pionnen over de steen zijn gesleept. Sommige sporen zijn een fractie van een millimeter dieper dan andere, wat wijst op intensiever gebruik.

De Universiteit Maastricht ging vervolgens met kunstmatige intelligentie op zoek naar de mogelijke spelregels. Daarvoor ontwikkelden de onderzoekers Ludii, een AI-tool die spelregels kan achterhalen. Dat vertelt Dennis Soemers, onderzoeker bij het Department of Advanced Computing Sciences. Ludii werd volgestopt met spelregels van zo’n honderd middeleeuwse of nog oudere spellen uit hetzelfde culturele gebied als de Romeinse steen. Daarbij kwamen tientallen mogelijke spelregels naar boven. Soemers: “Met die regels speelde Ludii tegen zichzelf en ontdekte zo een paar varianten die voor mensen leuk zijn om te spelen”.

De onderzoekers vergeleken de bewegingen volgens verschillende spelregels met het slijtagepatroon. Eén set regels sprong eruit. Soemers houdt nog een slag om de arm of het om de exacte spelregels gaat. “Als je Ludii naar een lijnenpatroon zoals op de steen laat kijken, dan vindt deze altijd spelregels. Dat zegt niet dat de Romeinen het spel op exact deze manier speelden.”

Karen Jeneson, conservator van Het Romeins Museum in Heerlen, benadrukt dat het gaat om een tot nu toe onbekend spel uit de Romeinse tijd. “Niet voor niets dat één van de belangrijkste wetenschappelijke tijdschriften over archeologie, Antiquity, ons onderzoek publiceert.”

-nu.nl-